Cameratoezicht rond een opvanglocatie, voor gemeenten

Dit stuk is voor de ambtenaar openbare orde en veiligheid, de wijkregisseur en de burgemeester die er een besluit over moet nemen. Het gaat over waarom en wanneer je cameratoezicht inzet, wat je mag, wat het oplevert en wat niet. De camera’s óp het terrein van de opvang behandelen we op een eigen pagina: camerabeveiliging voor een azc of opvanglocatie.

Waarom gemeenten camera’s inzetten rond een opvanglocatie

Een opvanglocatie brengt mensen bij elkaar die elkaar nog niet kennen. Nieuwe bewoners, buren die zich zorgen maken, medewerkers die ’s avonds naar huis fietsen. Meestal gaat dat gewoon goed. Soms niet. En als het misgaat, wil iedereen weten wat er gebeurd is.

De cijfers zijn nuchterder dan het gevoel. Het WODC telde over 2025 17.750 incidenten die het COA registreerde, 6% meer dan een jaar eerder. Die stijging loopt gelijk op met het aantal mensen in de opvang. 11% van de bewoners was betrokken bij een agressie- of geweldsincident, 3% werd verdacht van een misdrijf. De overgrote meerderheid dus niet. (WODC, Incidentenmonitor 2025)

Daarnaast is er de dreiging tegen de opvang zelf. In mei 2026 werden bij de noodopvang in Loosdrecht vuurwerk en fakkels naar het gebouw gegooid. De begroeiing tegen het pand vatte vlam en de brandweer werd eerst tegengehouden (NOS, NOS). In Den Bosch zette de politie in september 2025 zo’n honderd agenten in na signalen dat een bestorming van het azc werd voorbereid. Het bleef rustig (Omroep Brabant).

Daar zit het punt. Cameratoezicht rond een opvang beschermt niet één partij. Het beschermt de bewoners van de opvang, de buren en de medewerkers. Allemaal.

Wat de burgemeester moet kunnen onderbouwen

Artikel 151c is daar streng in, en terecht. Drie dingen moeten in je besluit staan:

• Noodzaak. De camera’s zijn nodig voor de handhaving van de openbare orde. Een vaag gevoel is niet genoeg; meldingen, incidenten of een concrete dreiging wel.
• Evenredigheid. Niet meer gebied en niet meer camera’s dan nodig. Alleen openbare plaatsen in beeld.
• Tijdelijkheid. Een bepaalde duur, en het besluit wordt ingetrokken zodra het niet meer nodig is.

Wij leveren daar de technische kant van: een plattegrond met per camera wat hij ziet, wat er gemaskeerd is en hoe lang er wordt opgenomen. Dat maakt het besluit en de DPIA een stuk makkelijker te schrijven.

Wat het oplevert, en wat niet

Het levert drie dingen op. Er kan sneller worden ingegrepen, omdat iemand ziet wat er gebeurt. Er is bewijs als het toch misgaat. En omwonenden én bewoners voelen zich veiliger, omdat ze weten dat een melding ergens aankomt.

Wat het niet oplost: de onderliggende spanning. Een camera vervangt geen gesprek, geen wijkagent en geen goede afspraken tussen gemeente, COA en buurt. Wie dat verwacht, wordt teleurgesteld. Gebruik het als één schakel in een plan, niet als het plan.

In welke situaties wij dit inzetten

Veiligheid van de buurt, en hoe je omwonenden meeneemt

Omwonenden willen twee dingen tegelijk. Ze willen dat er toezicht is in hun straat. En ze willen niet zelf gefilmd worden. Dat kan allebei.

De camera kijkt naar de openbare weg, de looproutes en het hek. Woningen, tuinen en ramen maskeren we in de camera zelf, zodat die delen zwart zijn in elk beeld en in elke opname. Dat is niet alleen netjes, de wet eist het: er mag alleen beeld worden gemaakt van openbare plaatsen. Borden bij de ingang van het gebied laten zien dat er toezicht is, ook dat staat in de wet.

Daarna komt het gesprek. Een adviseur van ons komt naar de bewonersavond of de klankbordgroep, met de plattegrond en de echte camerabeelden erbij. Mensen zien hun eigen voordeur zwart in beeld. Dat neemt vaak meer onrust weg dan de camera zelf. We leggen ook eerlijk uit wat een camera niet kan.

Beveiliging heeft maar twee ogen

“Beveiliging heeft maar twee ogen, de camera’s zien meer.” Zo zegt Marc het, en het klopt. Een beveiliger kan niet tegelijk bij de poort, achter het gebouw en op de parkeerplaats zijn. Camera’s wel.

Dat is geen verhaal tegen beveiligers. Het werkt juist samen. De camera’s kijken overal tegelijk. Ziet de meldkamer of de beveiliger iets, dan loopt die er gericht naartoe in plaats van op goed geluk een ronde te maken. Minder lopen, eerder op de goede plek.

Controle in de nacht

’s Nachts gaat het om twee dingen: de rust bewaken en de deuren in de gaten houden.

Zicht bij weinig licht. Een gewone camera geeft ’s nachts zwart-witbeeld met infrarood. Voor bewijs is kleur vaak beter, dus kiezen we op de belangrijke plekken camera’s die bij weinig licht nog kleur geven. Waar het echt donker is, hangen we er verlichting bij. Een goed verlichte looproute voelt bovendien veiliger, ook zonder camera.

Deuren en toegangen. Nooduitgangen, poorten en hekken zijn ’s nachts de zwakke plekken. Analyse in de camera of een deurcontact geeft een melding als een deur open blijft staan of als iemand een afgesproken zone betreedt. Dat is gewoon detectie van beweging in een gebied. Het zegt niets over wie het is.

Wie kijkt er mee. Bij toezicht via artikel 151c stelt de burgemeester, na overleg met de officier van justitie, vast wanneer de beelden rechtstreeks worden bekeken. Dat kan de politie zijn of een meldkamer die voor de politie werkt. Wij zorgen dat de meldingen daar binnenkomen, en nergens anders.

Wat we niet doen. Gezichtsherkenning. De Europese AI-verordening verbiedt realtime gezichtsherkenning in de openbare ruimte voor handhaving, op een paar strikte uitzonderingen na (AI-verordening, artikel 5). Wij bieden het voor toezicht rond een opvang ook niet aan.

Bewijs dat standhoudt

Een camera die een incident opneemt, is pas iets waard als de officier van justitie er iets mee kan. Daar gaat het in de praktijk vaker mis dan je denkt. Vier dingen bepalen of beeld bruikbaar is.

1. Genoeg pixels op de plek waar het gebeurt. De norm voor camerasystemen (NEN-EN-IEC 62676-4) rekent met pixels per meter. Om iemand te herkennen heb je zo’n 125 pixels per meter nodig, om iemand te identificeren 250. Een camera die een hele straat overziet, haalt dat aan het eind van de straat niet. Daarom plannen we camera’s op de plekken waar mensen dichtbij langskomen: een poort, een oversteek, een smalle doorgang.
2. De juiste tijd. Alle camera’s en de recorder lopen op dezelfde, gesynchroniseerde klok. Klopt de tijd niet, dan wordt een verdediging makkelijk.
3. Een nette export. Beelden gaan er alleen uit via een vaste procedure, met een vastgelegde controlecode en een logboek van wie wat heeft bekeken. Zo is achteraf te laten zien dat er niets aan het beeld is veranderd.
4. De goede persoon. Bij toezicht via artikel 151c zijn de beelden politiegegevens. De politie bepaalt wie ze bekijkt en wie ze exporteert, en ze worden na hooguit vier weken vernietigd, tenzij ze nodig zijn voor een strafzaak. Wij hebben er na de oplevering geen toegang toe.

Beloven dat elke opname tot een veroordeling leidt, doen we niet. Dat heeft niemand in de hand. Wat we wel doen, is zorgen dat het aan het beeld niet ligt.

Mag een gemeente camera’s plaatsen rond een opvanglocatie?

Ja, in de openbare ruimte. De raad legt in een verordening vast dat de burgemeester cameratoezicht mag inzetten. De burgemeester wijst een gebied aan en een duur. In dat gebied mag de camera verhuizen, je hoeft geen vaste palen te noemen. Precies daar is een verplaatsbare mast voor gemaakt.

Waar het in de praktijk misgaat, is de grens tussen die drie. Een camera van de gemeente die net over het hek kijkt, of een camera van het COA die de stoep meeneemt. Dat lijkt een detail, tot de beelden van die avond niet gebruikt mogen worden. Wij tekenen daarom per camera uit wat hij ziet, en die tekening gaat als bijlage bij je besluit.

Huren, kopen, en altijd compleet

We hebben camera’s, masten en opslag op voorraad. Dus als het besluit er is, hoeft er niet eerst besteld te worden. We leveren direct compleet en ingericht volgens de regels: het gebied uit het besluit, de borden, de maskering van woningen en de bewaartermijn.

Over de mast zelf lees je meer bij mobiele camerabewaking en in mobiel camerasysteem huren of kopen.

Hoe het verloopt

1. Bellen of mailen. Je vertelt waar de locatie ligt en waar de zorgen zitten.
2. Schouw. We lopen het gebied met je door: zichtlijnen, licht, ontvangst en de woningen die buiten beeld moeten blijven.
3. Onderbouwing. Je krijgt de plattegrond met de camerabeelden en de technische gegevens voor je besluit en je DPIA.
4. Plaatsen. Mast neerzetten, borden ophangen, maskering instellen en met de politie het beeld controleren.
5. Evalueren. Na de afgesproken periode: blijft het nodig, verplaatsen of weghalen?

Eén ding raden we af. Een mast neerzetten vóórdat het besluit er is, omdat het haast heeft. Dan staat er een camera die formeel niets mag opnemen. Bereid het besluit en de plaatsing liever tegelijk voor.

Veilig in het netwerk: Cyberbeveiligingswet en apparatuur

Een camerasysteem is een netwerk met computers erin. Dat maakt het ook een ingang voor wie kwaad wil.

De Cyberbeveiligingswet. Sinds 15 augustus 2026 vallen gemeenten onder de Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse uitwerking van de Europese NIS2-richtlijn (VNG). Het college is verantwoordelijk voor de beveiliging van de netwerk- en informatiesystemen, en het Cyberbeveiligingsbesluit vraagt vastgelegd beleid over zowel de logische als de fysieke toegang daartoe (Cyberbeveiligingsbesluit, artikel 15). Voor een camerasysteem betekent dat in de praktijk:

• de camera’s in een eigen, afgescheiden netwerkdeel, niet in het kantoornetwerk;
• geen camera rechtstreeks bereikbaar vanaf internet;
• updates die we bijhouden, en standaardwachtwoorden die er vanaf de eerste dag af zijn;
• persoonlijke accounts met alleen de rechten die iemand nodig heeft, en een logboek;
• de recorder en de netwerkkast achter slot, want fysieke toegang is ook toegang;
• en weten wie je leveranciers zijn. Dat hoort ook bij de wet.

Wat de wet precies vraagt van camera’s, alarm en toegang, met de wetteksten erbij, lees je in NIS2 en fysieke beveiliging.

Dat dit geen theorie is, laten AIVD en MIVD zien. In juli 2026 waarschuwden ze dat Russische statelijke actoren systematisch digitale spionage plegen via IP-camera’s, ook in Nederland (AIVD en MIVD).

De NDAA. In de Verenigde Staten verbiedt sectie 889 van de National Defense Authorization Act overheden en hun leveranciers om bepaalde camera- en telecomapparatuur te kopen voor openbare veiligheid, beveiliging van overheidsgebouwen en vitale infrastructuur. De Amerikaanse toezichthouder FCC houdt daarvoor een lijst bij (FCC Covered List). Nederland heeft geen eigen NDAA, maar het kabinet heeft wel vastgelegd dat bij inkoop rekening wordt gehouden met apparatuur van organisaties uit landen met een tegen Nederland gerichte offensieve cyberagenda (Kamerbrief, april 2023). Veel gemeenten nemen dat mee in hun eisen.

Voor overheidsopdrachten leveren wij apparatuur waarvan de fabrikant verklaart dat die buiten sectie 889 valt, van camera tot recorder en software. Een officieel keurmerk “NDAA-conform” bestaat niet, dus we leggen per onderdeel vast waar die verklaring vandaan komt. Dan kun je het zelf nakijken.

Uit onze eigen projecten

Rond een nieuwe opvanglocatie in NaardenIn opdracht van de gemeente: camera’s met analyse op masten, de complete infrastructuur, verlichting en geluid. Betreedt iemand ’s nachts een afgesloten stuk, dan gaan er licht en geluid aan en komt er een melding. Een woonwijk bij de nieuwe locatieIn opdracht van de gemeente kreeg elke woning een eigen camera op een mast, gericht op het eigen erf. Niet op de straat en niet op de opvang. Tijdelijk toezicht in BlaricumTijdens de feestweek extra camera’s op palen en lichtmasten, live mee te kijken vanuit een meldkamer. Daarna weer weg. Vast toezicht in EemnesGlasvezel tussen de camerapunten, technische kasten en een uitleesplek bij de gemeente. De politie kan beelden terughalen als er iets gebeurd is.

Gemeenten en organisaties die met ons werken

Een greep uit de gemeenten waarvoor wij werk hebben uitgevoerd. Waar we het werk kunnen laten zien, staat er een link bij.

• Gemeente Gooise Meren: camera’s rond een nieuwe opvanglocatie en in de woonwijk ernaast, in Naarden (project, woonwijk)
• Gemeente Eemnes: vast cameratoezicht en het netwerk erachter (project)
• Gemeente Oss: camera’s en toegang bij een bewaakte fietsenstalling (project)
• Gemeente De Bilt: camera’s en netwerk
• Gemeente Montfoort: camera’s en netwerk
• Gemeente Noordoostpolder: camerabewaking
• Gemeente Pekela: camerabewaking, voor het team openbare orde en veiligheid
• Gemeente Almere: camerabewaking
• Verder werkten we onder meer voor de gemeenten Amsterdam, Barneveld, Den Helder, Gilze en Rijen, Heemstede, Maassluis, Smallingerland en Valkenburg aan de Geul, en voor Vluchtelingenwerk.

Het woonwijkproject laat iets zien wat vaak vergeten wordt. Omwonenden willen niet altijd méér camera’s op straat. Soms willen ze gewoon zelf kunnen zien wat er bij hun eigen voordeur gebeurt. Een gemeente die dat ondersteunt, haalt druk weg zonder dat er één extra camera de openbare ruimte in kijkt.

Inkopen als gemeente

Tijdelijk toezicht bij acute onrust blijft meestal onder de aanbestedingsdrempel. Dan vraag je een offerte aan: wij schouwen en je krijgt een voorstel met vaste prijzen. Gaat het om structurele beveiliging van meerdere locaties, dan loopt het via een aanbesteding, vaak gegund aan een beveiligingsbedrijf dat ook de mensen levert. Wij werken dan als technische partner. Zo hoef je niet zelf twee partijen aan elkaar te knopen.

Veelgestelde vragen

Bronnen: Gemeentewet artikel 151c (wetten.overheid.nl); WODC Incidentenmonitor 2025 (2 juli 2026); NOS over Loosdrecht (mei 2026); Omroep Brabant over Den Bosch (september 2025); Rijksoverheid, decentrale uitkering 2026; Cyberbeveiligingsbesluit artikel 15 (wetten.overheid.nl) en VNG over de Cyberbeveiligingswet; AIVD en MIVD, advies over IP-camera’s (juli 2026); FCC Covered List en NDAA sectie 889; Kamerbrief offensieve cyberagenda (april 2023); AI-verordening (EU) 2024/1689 artikel 5; NEN-EN-IEC 62676-4. Geschreven door John van den Bosch, mede-oprichter en projectleider. Gecontroleerd door Marc Herdes, mede-oprichter.

Even sparren over jouw locatie?

Bel ons of plan een gesprek in. We kijken met je mee naar het gebied, het besluit en het gesprek met de wijk. Je zit nergens aan vast. Plan een adviesgesprek.